Tema 1: Situacións e variábeis na situación de ensino das linguas estranxeiras: contextos de adquisición e uso, repertorio lingüístico, a lingua estranxeira a idades precoces.

Ola de novo! Nesta entrada, tratarei os contidos vistos na parte da materia de Didáctica que imparte o docente Gonzalo. Neste tema 1, falamos sobre as diferentes situacións e contextos de uso que se poden dar no ensino de linguas estranxeiras, así coma as diversas variables que poden xurdir e condicionar estas situacións. Ademais, durante a sesión realizamos diversas actividades que nos axudaron a comprender mellor diferentes conceptos e a debater sobre eles.

En primeiro lugar, debemos diferenciar entre tres conceptos básicos dentro do contexto de adquisición dunha lingua: lingua inicial, lingua segunda e lingua estranxeira. A lingua inicial é aquela (ou aquelas, xa que podemos adquirir dúas linguas iniciais) que aprendemos primeiro, antes da etapa escolar e de maneira inconsciente, é dicir, sen darse ningunha intencionalidade. Sería a chamada lingua materna ou natal, aínda que estes termos poden resultar confusos porque se soen confundir co de lingua oficial. Tampouco debemos confundir este concepto co de lingua de herdanza ou contextual, posto que estas farían referencia a unha lingua que herdamos e que polo tanto sabemos falar e entendémola, pero non somos capaces de escribila. A lingua segunda é a que se adquire despois da inicial e esta pódese aprender en diversos contextos: na escola, na rúa, coma lingua administrativa, coma lingua do ensino, etc. Do mesmo xeito que a lingua inicial, pódense adquirir varias linguas segundas. Por último, unha lingua estranxeira é a que se aprende no contexto escolar, de xeito consciente e cunha intención clara; tamén se poden aprender varias ao mesmo tempo. Para comezar a tratar este tema na aula, realizamos unha actividade por parellas ou pequenos grupos consistente en crear un diagrama de Venn para observar as características de uso e aprendizaxe dunha lingua materna e dunha lingua estranxeira. A continuación podedes ver unha foto do diagrama que creamos no meu grupo para ver as diferenzas e as similitudes entre estes dous procesos. Na miña opinión, esta actividade foi moi interesante porque nos fixo reflexionar, principalmente, sobre como era a adquisición dunha lingua materna, algo no que persoalmente nunca me parara a pensar. Ademais, a partir desta actividade puidemos comprobar que o diagrama de Venn podería empregarse nunha aula de lingua estranxeiras, por exemplo para tratar vocabulario, aspectos gramaticais coma as preposicións, phrasal verbs, etc.

En canto ao contexto de uso, é importante diferenciar tamén tres conceptos fundamentais: lingua habitual, lingua de traballo e lingua vehicular. O concepto de lingua habitual constitúe aquela que emprega un falante na maioría dos seus contextos comunicativos. De novo, unha persoa pode ter varias linguas habituais, por exemplo, se é bilingüe. É importante remarcar aquí que a lingua inicial, que vimos no parágrafo anterior, non ten por que ser a mesma que a lingua habitual. Esta situación daríase por exemplo en persoas inmigrantes que empregan unha lingua diferente nas súas comunicacións diarias á que adquiriron de nenos. A lingua de traballo é aquela que constitúe o principal medio de comunicación nun organismo internacional, nunha empresa multinacional, nun estado plurilingüe, etc., por exemplo, na Unión Europea. Este concepto non sería sinónimo ao de lingua oficial, que é o idioma que emprega un Estado para a publicación dos seus instrumentos legais ou nos actos da administración pública e de xustiza. Finalmente, a lingua vehicular é a que serve de medio de comunicación entre falantes de linguas diferentes; a tamén chamada lingua franca. Este tipo de linguas soen escollerse ou negociarse dependendo da finalidade que pretendamos ou da actividade que imos levar a cabo. Para ilustrar esta teoría, en grupos realizamos unha actividade chamada Placemat e que consistiu en dividir un folio A3 en diferentes seccións (dependendo do número de integrantes do grupo) e deixando un recadro no medio para anotar diferentes preguntas. Cada membro do grupo debía responder ás preguntas no seu recadro e, logo, entre todos debater e escoller unha soa resposta común para o grupo. Abaixo déixovos unha foto coas preguntas das que falamos, no meu grupo en concreto tratamos as preguntas 4 e 6 e houbo bastante consenso entre as nosas respostas.

Coma comentaba ao principio, poden xurdir certas variables que condicionen estas situacións de ensino dunha lingua estranxeira e poden depender das características do alumnado, do centro e dos propios obxectivos que se marquen. En primeiro lugar, os factores que condicionan ao alumnado son: a idade e a lingua inicial. A etapa na que se atope o alumno inflúe moito na súa aprendizaxe, xa que as capacidades de adquisición dunha lingua varían dependendo da idade. Por outra parte, a lingua inicial pode facer máis fácil ou máis difícil o proceso de adquisición doutra lingua, pois non é o mesmo aprender unha lingua cunha orixe e estrutura similares á inicial que outra que cambie drasticamente. En segundo lugar, o tipo de centro tamén condiciona o proceso de ensinanza-aprendizaxe, xa que influirán en grande medida os recursos cos que conte, o tipo de metodoloxía que empregue e as relacións que se establezan entre os docentes e o alumnado. Por último, este proceso tamén está marcado polas necesidades que posúe o alumno e polos obxectivos e metas que marque el mesmo e o docente. A nosa misión coma docentes non é só a de ensinarlles unha lingua estranxeira específica, senón conseguir enriquecer o repertorio lingüístico do alumnado a través de diferentes metodoloxías e tipos de didáctica (didáctica da lingua inicial, da lingua segunda, da lingua estranxeira, aprendizaxe para idades precoces, aprendizaxe para fins específicos ou aprendizaxe integrado de contidos e linguas estranxeiras). Aquí vos deixo un exemplo do meu repertorio lingüístico persoal, diferenciando entre linguas e variantes lingüísticas e entre aquelas das cales posúo un coñecemento activo ou pasivo:

Como conclusión, considero que as actividades que realizamos nesta parte da materia, xunto coa teoría vista, nos foron moi útiles para tratar diferentes conceptos sobre os que tiñamos dúbidas e dos que non falaramos anteriormente noutras materias, ademais de para coñecer mellor a realidade lingüística que nos rodea. Por outra parte, estas actividades sempre podemos levalas ao noso terreo e aplicalas nun futuro nunha aula de linguas estranxeiras, xa que poden resultar moi beneficiosas e ser dinámicas.

Aquí vos deixo varias ligazóns relacionadas co tema, saúdos!

Del Campo Ponz, C. (s.d.). La lengua extranjera como vehículo de una educación global. Recuperado de: https://core.ac.uk/download/pdf/11503452.pdf

Ministerio de Educación (2009). Las lenguas extranjeras como vehículo de comunicación internacional. Madrid. Recuperado de: https://sede.educacion.gob.es/publiventa/PdfServlet?pdf=VP12495.pdf&area=E

Rubio Osuna, Mª. C. (2011). Factores que intervienen en el aprendizaje de una segunda lengua. Recuperado de: https://archivos.csif.es/archivos/andalucia/ensenanza/revistas/iee/Numero_46/MARIA_DEL_CARMEN_RUBIO_OSUNA_02.pdf

Ruiz Calatrava, M. C. (2009). El aprendizaje de una lengua extranjera a distintas edades. En Espiral. Cuadernos del Profesorado, 2 (3), 98-13. Recuperado de: www.cepcuevasolula.es/espiral

Santos Rovira, J. M. (2012). Fundamentación teórica de la importancia de la lengua materna en el proceso de adquisición de lenguas extranjeras. En Sintagnia 24, 49-63. Recuperado de: http://www.sintagma.udl.cat/export/sites/Sintagma/documents/articles_24/santos_rovira.pdf